Inleiding
Epicondylitis, een aandoening die in de volksmond bekend staat als tenniselleboog (epicondylitis lateralis) of golferselleboog (epicondylitis medialis), is een veelvoorkomende en invaliderende aandoening die zowel sporters als niet-sporters treft. Het wordt gekenmerkt door pijnlijke irritatie van de peesaanhechting aan de benige uitsteeksels (epicondylen) aan het ondereinde van het bovenarmbot (humerus). Hoewel de naam doet vermoeden dat het uitsluitend om sportblessures gaat, tonen de beschikbare gegevens aan dat ook professionele chauffeurs, kantoormedewerkers, musici en ambachtslieden vaak worden getroffen door deze vorm van tendinitis.
De fysiologische basis van epicondylitis is overbelasting van de spieren in de onderarm. Bij de tenniselleboog is er sprake van overbelasting van de strekspieren (extensoren), terwijl bij de golferselleboog de buigspieren (flexoren) zijn aangedaan. Deze spieren hechten zich vast aan de respectieve epicondylen. De aandoening manifesteert zich door pijn bij het belasten van de pols en hand, en specifiek bij respectievelijk extensie of flexie van de pols tegen weerstand. Dit artikel analyseert de fysiologie van epicondylitis in relatie tot krachttraining, met name de bankdruk beweging, en presenteert een op bewijs gebaseerde benadering voor diagnose, behandeling en preventie op basis van de beschikbare medische literatuur.
De Fysiologie van Epicondylitis
Anatomische en Pathologische Basis
Epicondylitis beschrijft een pijnlijke irritatie van de peesaanhechting. De epicondylus medialis (binnenzijde elleboog) en de epicondylus lateralis (buitenzijde elleboog) zijn de anatomische locaties waar de onderarmspieren aanhechten. De pathologie wordt meestal veroorzaakt door ernstige eenzijdige belasting of een slechte lichaamshouding.
Bij de tenniselleboog (epicondylitis lateralis) is de overbelasting gelokaliseerd bij de strekspieren (extensoren) in de onderarm. De pijn bevindt zich aan de buitenzijde van de elleboog en kan uitstralen naar de onderarm. Bij de golferselleboog (epicondylitis medialis) zijn de buigspieren (flexoren) aangedaan, wat leidt tot pijn aan de binnenzijde van de elleboog.
Symptomen en Diagnostiek
De diagnose epicondylitis kan worden gesteld op basis van specifieke klinische criteria. Anamnese is hierbij cruciaal. Men dient te vragen naar de lokalisatie, aard en ernst van de klachten, eventuele uitstraling of tintelingen, en begeleidende klachten zoals klikken of bewegingsbeperking. Provocerende factoren, zoals het grijpen of strekken van de pols, het vasthouden van een zware tas, of specifieke sportbewegingen, zijn belangrijke indicatoren.
Bij het lichamelijk onderzoek wordt het punctum maximum van de pijn bepaald. De diagnose wordt waarschijnlijker bij herkenbare pijn bij extensie (laterale epicondylitis) of flexie (mediale epicondylitis) van de pols tegen weerstand, bij een gestrekte elleboog. Hoewel specifieke weerstandstesten niet standaard worden aanbevolen om de diagnose te bewijzen, kunnen ze nuttig zijn bij diagnostische twijfel. - Laterale epicondylitis: De Cozen-test (polsextensie tegen weerstand) en de Maudsley-test (middelvinger extensie tegen weerstand) tonen een redelijke positief voorspellende waarde (84-85%) en sensitiviteit. De Mill-test kan ook worden uitgevoerd. - Mediale epicondylitis: Pijn bij flexie van de pols tegen weerstand is de sleutel.
De Relatie met Krachttraining en de Bankdruk Beweging
Hoewel de specifieke term "bankdrukken" niet expliciet wordt beschreven in de context van de oorzaken, is de fysiologie van de beweging duidelijk. Bankdrukken vereist stabilisatie van de pols en het onderarmgebied. De extensoren en flexoren spelen een cruciale rol in het handhaven van de polshouding tijdens het drukken van zware gewichten.
Bij het bankdrukken ontstaat er aanzienlijke spanning op de peesaanhechtingen aan de epicondylus. Vooral bij een verkeerde techniek, waarbij de pols te veel wordt overgerekt of gedwongen in een hoek, kan deze druk leiden tot microtrauma's en ontsteking. De "muisarm" bij kantoormedewerkers toont aan dat langdurige statische belasting van de pols extensoren en flexoren schadelijk kan zijn; hetzelfde principe geldt voor de intense, herhaalde belasting bij krachttraining.
Behandeling en Herstel
Conservatieve Behandeling
De behandeling van epicondylitis is in eerste instantie conservatief. Essentieel is ontlasting van de aangedane arm. Immobilisatie is vaak de eerste stap om de ontsteking te laten kalmeren.
Een effectieve therapeutische interventie is het gebruik van een epicondylitis bandage of brace. Deze bandage wordt doelgericht aangebracht op de onderarmspieren. De werkingsmechanismen zijn: 1. Verandering van trekrichting: Door doelgerichte druk, die individueel kan worden geregeld, wordt de trekrichting van de pezen veranderd, waardoor het ellebooggewricht wordt ontlast. 2. Demping van trillingen: Speciale gelpelottes of gelkussens op de bandage absorberen schokken en trillingen (oscillaties) die door hand- en vingerbewegingen worden veroorzaakt. Dit vermindert de elastische krachten op de elleboog, wat herstel van de peesaanhechting (regeneratie) bevordert. 3. Actieve demping: Voor actieve patiënten die willen blijven sporten, bestaan er bandages met een groot gelkussen dat specifiek de spiertrillingen in de onderarm dempt.
Naast immobilisatie en drukverlagende bandages kunnen acute pijnklachten worden verlicht met koude kompressen en ontstekingsremmende geneesmiddelen. Andere behandelingsmodaliteiten die worden vermeld, zijn echografie, botox, stimulatiestroom en schokgolftherapie. Zodra de hevige pijn bij beweging afneemt, kan fysiotherapie worden gestart om de armspieren specifiek te strekken (rekken) en te versterken.
Chirurgische Interventie
Chirurgie is meestal niet geïndiceerd voor epicondylitis, tenzij er sprake is van een fractuur. De bronnen maken onderscheid tussen epicondylitis (ontsteking) en een fractuur van de mediale epicondyl (botbreuk). Een dergelijke fractuur kan ontstaan door een val op de uitgestrekte hand of krachtige flexie.
Voor een fractuur van de mediale epicondyl is de behandeling afhankelijk van de mate van dislocatie: - Geringe dislocatie (< 5 mm): Therapie bestaat uit een bovenarmsgips voor 4-6 weken met de onderarm in pronatie of neutrale stand. - Dislocatie > 5 mm of mediale instabiliteit: Altijd open repositie en fixatie (bij voorkeur met een schroef) is nodig, omdat gesloten repositie niet mogelijk is vanwege de tractie door de flexoren.
Deze fractuurbehandelingen zijn relevant omdat een onbehandelde of verkeerd genezen fractuur kan leiden tot complicaties zoals persisterende pijn, n. ulnaris letsel (zenuwletsel) of instabiliteit, wat de functionaliteit van de elleboog ernstig beïnvloodt.
Preventie en Trainingsaanpassingen
Belastingbeheersing
Preventie van epicondylitis bij krachttraining, zoals bankdrukken, draait om belastingbeheersing en techniek. De bronnen benadrukken dat hoge (werk)belasting en bijkomende klachten prognostische factoren zijn voor het ontstaan van klachten. - Progressieve belasting: Het lichaam moet geleidelijk wennen aan de belasting. Plotse toenames in gewicht of volume kunnen leiden tot overbelasting van de peesaanhechting. - Rust en Herstel: De invloed van rust op de klachten is positief. Pauzes tussen trainingssessies zijn cruciaal voor regeneratie.
Techniek en Houding
Een slechte lichaamshouding wordt genoemd als oorzaak. Bij bankdrukken betekent dit: - Polspositie: De pols moet neutraal worden gehouden (gestrekt, maar niet overgerekt) om de trekkracht op de pezen te minimaliseren. - Gripbreedte: Een te brede of te smalle grip kan extra spanning op de ellebooggewrichten zetten.
Trainingsalternatieven
Indien er sprake is van epicondylitis of aanhoudende pijnklachten, is het noodzakelijk de training aan te passen. De bronnen suggereren dat het starten met fysiotherapeutische oefeningen (rekken en versterken) essentieel is voordat zware belasting wordt hervat. Voor actieve patiënten die willen blijven sporten, biedt de Dynamics Plus Epicondylitis bandage een mogelijkheid om door te trainen door spiertrillingen te dempen. Echter, het is van belang dat de onderliggende oorzaak van de irritatie wordt aangepakt.
Conclusie
Epicondylitis is een complex letsel dat voortvloeit uit overbelasting van de peesaanhechtingen in de elleboog, zowel bij sportieve activiteiten zoals bankdrukken als bij dagelijkse bezigheden. De fysiologische basis ligt in irritatie van de extensoren (tenniselleboog) of flexoren (golferselleboog). Diagnostiek berust op anamnese en lichamelijk onderzoek, waarbij specifieke weerstandstesten zoals de Cozen- en Maudsley-test een aanvullende waarde kunnen hebben.
Een effectieve behandeling vereist een gecombineerde aanpak van ontlasting, het gebruik van dempende bandages om trillingen te absorberen en de trekrichting te veranderen, en het geleidelijk opbouwen van fysiotherapeutische oefeningen. Chirurgie is voorbehouden aan fracturen of ernstige complicaties. Voor krachttrainers en atleten is het essentieel om techniek en belasting te monitoren om deze pijnlijke aandoening te voorkomen. Door de beschikbare therapeutische opties te begrijpen en toe te passen, kan een snelle en duurzame terugkeer naar activiteit worden bewerkstelligd.