In een gezonde en productieve werkomgeving draait het niet alleen om prestaties of samenwerking, maar ook om respect en veiligheid. Ongewenst gedrag, zoals pesten, intimideren, beledigen of discrimineren, kan een gevoel van onveiligheid veroorzaken. Het is echter vaak moeilijk om in te grijpen wanneer je dit ziet gebeuren. Veel mensen voelen zich machteloos, verlamd of vrezen sociale gevolgen. De Active Bystander Training biedt hier een praktische oplossing voor. Deze training helpt je om bewust en doortastend te handelen in situaties waarin ongewenst gedrag zich voordoet, en zo bij te dragen aan een positieve en veilige omgeving.
In dit artikel bespreken we waarom het belangrijk is om een actieve omstander te zijn, hoe je op ongewenst gedrag kunt reageren en wat je kunt verwachten van de Active Bystander Training. We leggen uit hoe je mentale weerstand kunt overwinnen, hoe je effectief kunt communiceren en wat de voordelen zijn van een collectieve inspanning om ongewenst gedrag te bestrijden.
Wat is ongewenst gedrag en waarom is het een probleem?
Ongewenst gedrag op de werkvloer omvat een breed scala aan handelingen, waaronder pesten, (seksuele) intimidatie, beledigingen, kleineren en discriminatie. Dergelijk gedrag is niet alleen onethisch, maar heeft ook concrete gevolgen voor de mentale en fysieke welzijn van werknemers. Ongewenst gedrag kan leiden tot stress, burn-out, verlies van motivatie en zelfs een toename van afwezigheden. Bovendien creëert het een sociaal onveilige werkomgeving waarin mensen zich niet op hun gemak voelen.
Wanneer dergelijk gedrag niet aan de orde wordt gesteld, groeit het vaak aan. Niet-actieve omstanders geven onbewust hun goedkeuring, wat het gedrag versterkt. Het is dan ook essentieel dat mensen die getuige zijn van ongewenst gedrag, leren hoe ze adequaat kunnen reageren.
De rol van de actieve omstander
Als actieve omstander kies je ervoor om bewust in te grijpen wanneer je ongewenst gedrag ziet of ervaart. Dit is geen vereiste, maar wel een verantwoordelijke keuze. Het kan voorkomen dat dergelijk gedrag zich herhaalt en bijdraagt aan een culturele verandering in de werkomgeving.
Hoewel het eenvoudig klinkt, is het in de praktijk vaak moeilijker. Mensen voelen zich vaak verlamd of twijfelen of hun interventie wel nodig is. Ze vrezen om veroordeeld te worden of om hun eigen positie in het gedrang te brengen. Daarom is het belangrijk om vooraf te overleggen hoe je kunt handelen, en welke strategieën het meest effectief zijn.
Wat leert de Active Bystander Training?
De Active Bystander Training is een korte workshop van anderhalf uur, bedoeld om medewerkers te ondersteunen bij het erkennen en beheren van situaties met ongewenst gedrag. De training helpt je om helder te denken in stressvolle momenten en een weloverwogen keuze te maken. Je leert niet alleen over theorie, maar ook via praktische scenario’s en interactieve discussies.
De inhoud van de training richt zich op verschillende kerncompetenties, waaronder communiceren, omgevingsbewustzijn, aanpassingsvermogen en zelfreflectie. Deze vaardigheden zijn essentieel om effectief in te grijpen, zonder dat je je eigen veiligheid in het gedrang brengt.
Theorie en scenario’s
Tijdens de training worden de psychologische en sociaal-mechanistische aspecten van getuigenesschap besproken. Waarom is het zo moeilijk om iets te zeggen? Wat zijn de mechanismen van schuldverschuiving en groepsdruk? Deze vragen worden behandeld op een begrijpelijke en toegankelijke manier. Bovendien worden praktische scenario’s besproken en geanalyseerd, zodat de deelnemers een duidelijk beeld krijgen van mogelijke situaties en hoe zij deze kunnen aanpakken.
Competenties ontwikkelen
Een van de voornaamste doelen van de training is het ontwikkelen van essentiële competenties. Deze omvatten:
- Communiceren: Het leren van strategieën om op een duidelijke en respectvolle manier te reageren, bijvoorbeeld door het stellen van vragen of het herformuleren van problemen.
- Omgevingsbewustzijn: Het vermogen om te herkennen wanneer iets ongemakkelijk of ongewenst is, en hoe je dat kunt afhandelen.
- Aanpassingsvermogen: Het vermogen om flexibel te reageren, afhankelijk van de situatie en de betrokken personen.
- Zelfreflectie: Het kunnen reflecteren op eigen gedrag en keuzes, en het vermogen om je eigen grenzen te herkennen.
Praktische toepassing
Hoewel de training theorie behandelt, is er ook aandacht voor de praktische toepassing. Je leert bijvoorbeeld hoe je kunt omgaan met situaties waarin je je machteloos voelt, of waarin het niet duidelijk is of je actie nodig is. De training bevat ook richtlijnen voor het stellen van vragen, het aangeven van grenzen en het zoeken naar hulp wanneer dat nodig is.
Hoe voorkom je mentale blokkades en twijfel?
Een van de grootste uitdagingen bij het worden van een actieve omstander is het overwinnen van mentale blokkades. Het is niet ongewoon om twijfels te hebben of angst te voelen voor de gevolgen van een interventie. De training biedt tools om deze blokkades te doorbreken en om jezelf te sturen in momenten van twijfel.
Het fenomeen van verlamming
Veel mensen beschrijven zichzelf als "verlamd" wanneer ze getuige zijn van ongewenst gedrag. Dit is een natuurlijke reactie van het brein om te beschermen. In stressvolle situaties kan de cognitieve belasting groter zijn dan het brein in staat is om te verwerken, wat leidt tot een soort mentale paralysie. Door te oefenen met het herkennen en analyseren van dergelijke situaties, leer je jezelf beter voor te bereiden op het moment van actie.
Het vermijden van wegkijken
Een ander gevaar is wegkijken of het negeren van situaties waarin je zou kunnen ingrijpen. Vaak is dit gebeurde omdat anderen ook niets doen, wat het gevoel van collectieve verantwoordelijkheid kan verlagen. De training helpt je om bewust te kiezen voor actie, in plaats van passiviteit.
Het vermijden van machtsverlies
Het gevoel van machteloosheid is een veelvoorkomend obstakel. Het is echter belangrijk om te erkennen dat elke actie, hoe klein ook, een verschil kan maken. De training streeft naar het herstel van het gevoel van controle, door het geven van concreet handvatten en strategieën voor interventie.
Het belang van een collectieve aanpak
Hoewel het belang van individuele actie groot is, is het ook essentieel dat organisaties en teams collectief bijdragen aan een veilige en respectvolle werkomgeving. Actieve omstanders vormen de basis van een gezonde cultuur, waarin dergelijke gedragingen worden afgevochten. De training is ontworpen om individuen te ondersteunen, maar ook om groepen bewust te maken van hun rol in het creëren van een positieve werkomgeving.
Teamtraining mogelijk
De Active Bystander Training is ook beschikbaar in een teamvariant. Dit betekent dat afdelingen, diensten of faculteiten als groep kunnen deelnemen aan de training. Dit heeft het voordeel dat de training niet alleen individuele vaardigheden versterkt, maar ook het collectieve bewustzijn en de samenwerking in de groep. Het creëert een gezamenlijke inspanning om ongewenst gedrag te bestrijden en een veilige omgeving te bevorderen.
Hoe organiseer je deelname aan de training?
De Active Bystander Training wordt regelmatig georganiseerd binnen het bedrijfsacademieprogramma van Rijksuniversiteit Groningen (RuG). De training is vrij toegankelijk en georganiseerd in kleine groepen van maximaal 25 personen. De sessies zijn beschikbaar in het Nederlands en het Engels, en duuren anderhalf uur. Voor de deelname is geen voorkennis nodig.
Beschikbare data en inschrijving
Op momenten dat de training wordt aangeboden, zoals op 23 juni 2025 of 19 maart 2026, is het mogelijk om je in te schrijven via de interne communicatiekanalen van de universiteit. De locatie wordt meestal verstrekt via een uitnodigingsmail. De training is bedoeld voor medewerkers van de universiteit, maar kan ook als afgestemde sessie voor groepen worden aangeboden.
Voordelen van deelname
De deelname aan de Active Bystander Training biedt diverse voordelen. Naast het versterken van persoonlijke vaardigheden, draagt het bij aan een collectieve verandering in de werkomgeving. Medewerkers die de training volgen, voelen zich beter voorbereid op situaties van ongewenst gedrag en weten hoe ze adequaat kunnen reageren. Daarnaast draagt de training bij aan het bouwen van een cultuur van respect en veiligheid, wat ten goede komt aan de mentale en fysieke gezondheid van alle betrokkenen.
Conclusie
De Active Bystander Training is een waardevolle tool voor wie wil bijdragen aan een veilige en respectvolle werkomgeving. Het helpt je om bewust en doortastend te handelen wanneer ongewenst gedrag zich voordoet. Door het ontwikkelen van essentiële competenties zoals communicatie, omgevingsbewustzijn en zelfreflectie, leer je hoe je adequate interventies kunt doen, zonder je eigen veiligheid in het gedrang te brengen.
De training biedt een praktische aanpak voor een complex probleem. Het is niet alleen gericht op het versterken van individuele vaardigheden, maar ook op het creëren van een collectieve beweging om ongewenst gedrag te bestrijden. Door deel te nemen aan deze training, draag je bij aan een culturele verandering waarin iedereen zich op hun gemak voelt en respectvol wordt behandeld.